CCO-opleiding, part II/V

24 mei 2019 at 07:21

Anti Submarine Warfare (ASW):
Anti-submarine warfare (ASW, or in older form A/S) is a branch of underwater warfare that uses surface warships, aircraft, or other submarines to find, track, and deter, damage, or destroy enemy submarines. – Wiki

ASW operaties trainen met helikopters (Bron: Defensie)

Het ASW blok is alweer ten einde. Voor ons het tweede blok in de CCO-opleiding en het bestaat uit eenzelfde mix als het eerste blok: theorie en simulatorruns.

Theorie: Het ASW blok omvat diverse soorten theorie, enerzijds specifieke ASW theorie (sonar, tactieken, communicatie), en anderszijds aanvullende kennis als TEE en Aircontrol. Theorie omvatten inzet van schepen en helikopters tegen de onderzeebootdreiging, verdediging tegen aanvallen van de onderzeeboot, en het aanvallen van onderzeeboten. Bovendien wordt er een inkijk gegeven in het opereren van onderzeeboten en waar het opportuun is voor de onderzeeboot om verborgen te blijven (of juist niet). Hierdoor worden wij in staat gesteld om een beter plan te bedenken voorafgaand een onderzeebootbestrijdingsoperatie òf de informatie en situatie op de juiste wijze te presenteren.

Wat is TEE: Conform de Grondslagen Maritiem Optreden (pagina 144-145), wordt (Tactical Exploitation of the Environment omschreven als het optimaal gebruik maken van de heersende natuurlijke omgeving. Wat betekent dit voor ASW? De toestand en de samenstelling van het zeewater en de lucht boven de zee bepalend voor de prestaties van sensoren, communicatie- en wapensystemen. (…) Met speciale voorspel-programma’s kunnen (…) de zend- en detectiebereiken van sensoren (…) berekend en voorspeld worden en (…) ingesteld worden voor optimaal bereik. Sonar-predicties zijn ook van belang voor het bepalen van de optimale operatiediepte van onderzeeboten en gesleepte sonars.
Kortom, wat doet de omgeving voor onze sensoren en de sensoren van de onderzeeboot. Waar gaat de onderzeeboot opereren om gebruik te maken van de omgeving en waar moeten wij dus op zoek naar de onderzeeboot. Ook is het belangrijk rekening te houden met sealife. Omdat medisch onderzoek bij gestrande zeezoogdieren uitwijzen dat het schadelijk kan zijn, heeft TNO een programma (SAKAMATA) ontwikkeld om sealife in kaart te brengen. Hiermee wordt Defensie in staat gesteld om de invloed op sealife te beperken.

Als Aircontroller had ik al kennis gemaakt met ASW, maar ook in de CCO opleiding wordt er aandacht besteed aan Aircontrol. Helikopters spelen een grote rol in het beschermen van een taakverband. Immers, de helikopter is in staat om een onderzeeboot te detecteren (met de HELRAS), aan te vallen (met een torpedo) zonder dat daarbij schepen of andere eenheden gevaar lopen. De Nederlandse NH90 is hier uitermate geschikt voor!

Praktijk: Ook dit blok mochten we weer in de Action Speed Tactical Trainer (ASTT). Zoals in het eerste blok, waren er situaties met opbouwende moeilijkheidsgraad. Beginnende met makkelijke onderzeeboten en sealife, opbouwend naar een grootschalig conflict met meerdere soorten onderzeeboten.

Tentaminering was dit blok met een theorietentamen (een schamele 7.3 gehaald) en praktijkexamens in de ASTT. Helaas de op-een-na-laatste run een onvoldoende gescoord, in een chaotische run, waar de oorlog helaas verloren is. Uiteindelijk het blok toch succesvol afgesloten. Door voor het 3e blok: Anti-Air Warfare (AAW)!

J.

MCM-week Oostende & Vervanging MCMV

23 maart 2019 at 19:17

Het tweede blok is begonnen! Maar voordat we aanvangen met ASW, vindt er eerst een week MCM plaats. Mine Counter Measures, wordt in Nederland uitgevoerd door de mijnenjagers. De hoofdtaak van de mijnenjagers is het mijnenvrij houden van de zee, de kustwateren en de havenmondingen. Daarnaast beschermen ze marine-eenheden in mijngevaarlijke gebieden op de wereld. (…) De mijnenjagers van de Koninklijke Marine hebben altijd een Hull Mounted Sonar (HMS) en afhankelijk van de missie een Self Propelled Variable Depth Sonar (SPVDS). Hiermee zoekt een mijnenjager de zeebodem af. Met deze sonarapparatuur kunnen niet alleen mijnen, maar bijvoorbeeld ook scheepswrakken en vermiste containers worden opgespoord. (bron: Defensie).

Kortom, de mijnenjagers zijn flexibel inzetbaar, maar zijn ook belangrijk voor het beschermen van marine-eenheden. Oftewel, ook in een grootschalig conflict worden mijnenjagers gebruikt, en moeten wij (als cco’s), rekening houden met aspecten van de mijnenjacht zoals planning, tijdsduur, bescherming, dreiging en toegangelijkheid van een mijngevaarlijk gebied.

Om ons kennis en ervaring te laten opdoen met de mijnenjacht, was er een week bij de NATO Centre of Excellence ingepland: EGUERMIN.
Het EGUERMIN kent tevens mijnen-museum, waarin een van de oudste zeemijnen ter wereld ligt, gebruikt bij de Amerikaanse burgeroorlog. Dit telt eveneens als het eerste gebruik van zeemijnen voor oorlogsdoeleinden. Op de EGUERMIN werd de Naval Mine Warfare Awareness Course (NMWAC) gevolgd. Allerlei tips en tricks werden aangewend om ons de ruwe kneepjes van het MCM vak bij te brengen. Waar moeten we rekening mee houden, en wat is er vooral niet mogelijk.

Koekoek by night
Watertoren Maria Hendrikapark, Oostende

Ondanks het wisselvallige weer een gezellig weekje buitenland. De Koekoekwerd bezocht, en een rondje stad mocht ook niet uitblijven.

Artist Impression Mothership
Artist Impression full-MCM toolbox

MCM-vervanging
Halverwege de NMWAC week, werd bekend dat een Belgisch-Frans consortium de nieuwe mijnenjagers gaat bouwen voor Belgie en Nederland. Hoewel er veel discussie is over de keus voor het consortium Belgium Naval & Robotics (Franse Naval Group en ECA), omdat zij via een last-minute korting van 200 miljoen de aanbesteding hadden gewonnen, betekend dit wel, dat er nieuwe MCM vaartuigen komen, die voorzien worden van een nieuwe toolbox (Skeldar V-200 UAV, en nieuwe USV en ROV) om autonoom te kunnen opereren buiten de dreiging van het mijngevaarlijkgebied. Ten behoeve van de UAV dienen ze ook voorzien te worden van een luchtradar, welke de Therma Scanter zal worden, een multi-role radar voor oppervlakte en lucht.

Tegen het gunnen van de MCM vaartuigen aan de Belgische Naval Group consortium, is inmiddels bezwaar gemaakt. Deels door een industrieel consortium van oa. Thales, en ook politiek zijn er veel vragen over het gunnen aan een Frans bedrijf. Vooral gezien de wens van de Koninklijke Marine om zoveel mogelijk dezelfde schepen en types te bouwen, teneinde uitwisselbaarheid van personeel, kennis en systemen mogelijk te maken (de familievorming uit het Sailplan 2030).

Kortom, we gaan zien wat het ontwerp wordt. Lanceerplan voor deze MCM vaartuigen wordt toch pas 2023+, derhalve kan er nog vanalles gebeuren…

J.

CCO opleiding – Part I/V

19 maart 2019 at 16:29

De CCO-opleiding. Deel 1 afgerond. Deel 1 van veel. De intentie blijft om regelmatig een update te geven over de voortgang. Maar wat kan je vertellen over een opleiding, waarvan de meeste vakken een rubricering hebben, en ik niets kan prijsgeven over doctrines die NATO uitdraagt. Maar ik ga het toch proberen. Voor de zekerheid even een dummy-check bij bureau Communicatie en de staf van de NLBEOPS, zodat ik niet moedwillig staatsgeheimen prijsgeef!

In dit stuk schrijf ik wat over de rol van de CCO, de NLBEOPS, de opbouw van het eerste blok met General Warfare en Anti Surface Warfare, en de verdeling tussen theorie en praktijk.

Allereerst, wat is eigenlijk een CCO, die zijn rol heeft in de Commandocentrale, waar ik het eerder al over had:
Principal Warefare Officer (PWO)
A PWO is required to have full knowledge of all weapon systems and sensors to ensure the ship is able to respond to any changing scenario. A PWO is also required to maintain up to date knowledge and the latest war fighting tactics so as to effectively defend the ship against attack.
Oftewel, kennis van alle wapens en sensoren, zodat het schip in staat is zijn missie uit te voeren. Voor Nederland geld dat tot/met het hoogste geweldsspectrum.

Voor het personeel van de Operationele Dienst van Nederland en Belgie, is er de Nederlands Belgische Operationele School, de NLBEOPS. Hier wordt al het personeel opgeleid, van matroos tot officier. Hier leren we alles over oorlogsvoering, werk als CCO op de schepen en de juiste procedures. Op de NLBEOPS kennen we in het eerste blok de ASuW (Anti-Surface Warfare) en General Warfare, om de basis te leggen voor de rest van het jaar. Daarna krijgen we ASW (Anti Subsurface Warfare) en AAW (Anti-Air Warfare).
Na de zomer sluiten we het jaar af met het gedeelte type-opleiding, waarin we opgeleid worden voor de verschillende type eenheden (oppervlakte, subs, helikopters). Dit jaar is dan ook samen met collega’s en jaargenoten van allerlei pluimage: Groot bovenwater, Klein bovenwater, Vliegers, Submariners, Tacco’s, etc…
Maar goed, het eerste blok is net gepasseerd, en wat hebben we geleerd (in korte samenvatting):

General Warfare: Wat is oorlogsvoering, hoe werkt communicatie globaal, welke documenten en boekwerken zijn van toepassing. En daarnaast ook de (sommige minder nuttige) vakken: information management, Aircontrol, APCMO, Maritime Patrol Aircraft P3C uit Duitsland, C2 van NATO, EU, NL, BE en COE-CSW.

ASUW: Zoals het openbare NATO boekwerk AJP 3.3 omschrijft is Anti-Surface Warfare het vernietigen of neutralizeren van vijandige oppervlakte eenheden. Gebieden en factoren die van invloed zijn op tactieken, wapens en ondersteuning moeten duidelijk geidentificeerd worden en doelen moeten specifiek worden aangewezig, indien deze amfibische schepen of ondersteuningsschepen begeleiden.
Het gaat aan boord dan ook om het volgen van Rules of Engagement, die geborgd zijn in de Nederlandse Defensie Doctrine: ROE zijn inzetregels
voor de commandant van een militaire operatie en bevatten de formele kaders ten aanzien van de aard en wijze van gebruik van geweld.
Uiteindelijk draait ASuW om het neutralizeren/vernietigen van de vijand. En dan het liefst: als eerste en effectief:
“Hit first, hit hard, and keep on hitting.” – Admiral Jacky Fisher
(Warfare Officiers Career Handbook)

Maar hoe kan Nederland aan offensieve ASuW doen: de Harpoon. De inmiddels 40 jaar oude SSM (Surface-to-Surface Missile) is inmiddels aan vervanging toe, maar kan vervangen worden door de Harpoon Block II, de NSM (van Kongsberg). Deze nieuwe state-of-the-art is ontworpen in Noorwegen, om de hedendaagse aanvalscapaciteit te kunnen bestendigen, en wordt reeds gebruikt door een serie van landen, oa. door de USA met het Littoral Combat Ship (LCS).

Uitslag van het ASuW blok: Het tentamen is gehaald, en de eerste praktijkexamens zijn binnen. Praktijkexamens? Jup. In de Action Speed Tactical Trainer van de NLBEOPS:
“The objective is to focus them and allow them to develop. A lot of the scenarios that we have, have incidents in them they will encounter further down the line in a more complex environment. So because they have a single threat game initially and we will refine procedural things, we can also try develop their traits of thought to a more tactical aspect. And then it develops to a dual threat game, hopefully they have retained some of the single threat to become instinctive. So that they will be able to develop themselves in the dual threat. And ultimately when we go to the multi threat itself, they have got to be at a stage where some things are instinctive, because you can’t remember everything or try to recall everything. Things have to be instinctive. So the ultimate goal of these debriefs is to give them some instinctive things. They don’t have to retain everything, things will happen. And it will allow them more capacity to deal with the more complex scenarios.”
Quote uit een onderzoek naar het ontwerp van de vorige ASTT, welke nu sinds enkele jaren vervangen is in de nieuwe NLBEOPS.

Het simuleert (versimpeld) de Commandocentrale van een fregat, waarbij de studenten alle belangrijke rollen vervullen en het gehele proces van oorlogsvoeren doorlopen. Briefings vooraf en achteraf, en het geheel voorzien van voldoende papierwerk om dagelijks een gemiddeld oerwoud te snoeien. Kortom, een tactische trainer waarbij verschillende scenario’s voorbij komen, en de train of thought beoefend wordt. Dit alles heeft uiteraard een steile leercurve en opbouw van moeilijkheidsgraad.

Het eerste blok is nu klaar, op naar het volgende: Anti Submarine Warfare! Maar eerst… een cultureel en gastronomisch uitstapje naar Oostende, ‘home of MCM’.

Karel Doorman in B.O.

7 maart 2019 at 07:45

De Karel Doorman is aangekomen in Amsterdam voor het benoemd onderhoud. Het was een tijdje onduidelijk wanneer en waar het schip in onderhoud zou komen, maar het is Amsterdam geworden. Vlakbij het IJ, op de Damen werf, ligt ze tot Juli voor groot onderhoud. Het omvat allerlei werken (romp, voortstuwing etc), en zorgt dat het schip er weer voor lange tijd tegenaan kan.

Karel Doorman op de Werf in Amsterdam, foto’s Marineschepen.nl

Update 1 Maart: Steigers en inpakken
Aangekomen in Amsterdam wordt het schip gereed gemaakt voor onderhoud, steigers geplaatst voor het werk buiten, en binnen bescherming voor onderdelen die niet worden verandert (lees, mijn oude werkplek)

Videorapportage van AT5

Update 7 Maart: Karel Doorman op het droge
Op de blokken in Amsterdam, zodat ook aan de onderzijde onderhoud gepleegd kan worden!

Foto’s van Marineschepen.nl

Benoemd Onderhoud, Winterverlof en aanvang CCO-opleiding

22 december 2018 at 15:32

Na Trident Juncture moesten we nog een paar weken bikkelen. Het gereedmaken voor het Winterverlof, en nog erger, het gereedmaken van de Karel Doorman voor het Benoemd Onderhoud.

Dit benoemd onderhoud, ookwel BO, vindt eens in de 4-6 jaar plaats voor schepen bij de Koninklijke Marine. Zie het als een grote beurt voor de auto, alleen dan in een droogdok, waarbij ze de onderkant schoonmaken, alle systemen uit en leeg (voor zover dat kan) en eventueel nieuwe apparatuur waar nodig.

Voor wie al een tijdje oplet, de Karel Doorman is nu zo’n 5 jaar in de vaart (oplevering in 2014, met direct de eerste inzet naar Afrika). Dus het werd wel tijd. Een half jaar onderhoud o.i.d., en daarna weer terug in het opwerk cyclus en eventuele missie. Maar zonder Jesper dan.

Ik stapte op 14 december van boord, om in januari te mogen beginnen aan de CCO opleiding. De CCO opleiding, leidt me op tot Commandocentrale Officier.

De commandocentrale:
“De commandocentrale spreekt al vele jaren tot de verbeelding. Dit is het zenuwcentrum van marineschepen, waar mannen en vrouwen gekleed in wit anti-flash gear, turend naar hun radarschermen de meest onbegrijpelijke codetaal spreken terwijl hun vingers razendsnel over toetsenborden, schermen en rollerballs glijden. Er worden commando’s geschreeuwd, onderzeeboten ontdekt, wapens afgevuurd.”

Kortom, meer kennis van het gevecht, en vooral: een jaar in opleiding. Van januari tot december in de schoolbanken, en daarna een nieuwe plaatsing als CCO aan boord. Mits ik het haal natuurlijk…

De opleiding van Nederland, lijkt op de Engelse en Australische opleiding. Dat heeft een logische reden: de Commandocentrales van Nederland, Verenigd Koninkrijk, Australie en de VS lijken allemaal op elkaar. Wij gebruiken dezelfde NATO doctrines en procedures.

Voordat de CCO-opleiding begint, eerst 4 weken vakantie: klussen aan het nieuwe huis en Kerstmis/Oud&Nieuw vieren. In het nieuwe huis ga ik kunststof deurkozijnen vervangen door hardhouten/vuren kozijnen, nieuwe vloeren, verven, nieuwe badkamers laten plaatsen en laten stucen. Kortom: lekker druk. We willen in januari verhuizen, dus het wordt bikkelen!

Iedereen alvast gelukkig nieuwjaar en tot in 2019…

LMV4

15 december 2018 at 14:42

Na binnenkomst van de Karel Doorman in Den Helder, ging ik mij voorbereiden op de CCO-opleiding. Onderdeel voor deze voorbereiding was het volgen van de LMV4 opleiding.

De LMV4 (Leiderschaps Management Vorming) deel 4 gaat over het creëren van top teams. Praktische en theoretische kennis vloeien door elkaar heen: met name sociale theorieen zoals sociale wensen pyramide van Maslow, gedrag met de roos van Leary, en het testen van de teamrol door Belbin (ik ben een brononderzoeker), DISC (ik ben een I), zorgen voor een beter begrip van samenwerking in teamverband en het gedrag van mensen.

Onder leiding van Jacob van der Meulen, twee weken samengewerkt met de toekomstige collega’s en toekomstige leiders van de Koninklijke Marine. Afgesloten met een teambuilding challenge in Haarlem: The Hunt van TB-Events. Op de website klinkt het spannender dan het is: door Haarlem sjouwen, vragen beantwoorden voor een quiz, en aan het einde van de ochtend (het is een halve-dag programma) weer samenkomen voor een drankje. De 3e helft was beter, verzamelen in de Jopenkerk en daar eten en bier drinken!

Laatste zeemijlen aan boord

20 november 2018 at 14:33

Met het havenbezoek aan Trondheim afgerond, begon de laatste varende week aan boord van de Karel Doorman. Immers, na deze varende week zou de Karel Doorman in Benoemd Onderhoud gaan (locatie onbekend). En ik stap na deze varende periode af: ik begin in januari aan de CCO-opleiding.

De laatste zeemijlen aan boord van de Doorman waren weinig spannend: om het schip voor te bereiden op het onderhoud had ik primair 2 taken: het gereedmaken van de kaartenkamer (licenties, boekwerken, kaarten etc) opruimen en zorgen dat ze na het onderhoud snel verder kunnen. En daarnaast het verzamelen van allerlei herinneringsvoorwerpen, wapenschildjes, geschenken van gasten aan het schip. Deze worden voor de komende tijd opgeslagen bij het Centraal Distributie Centrum van de Marine in Den Helder. Na het onderhoud komt dit allemaal ‘uit het stof’, en wordt het weer opgehangen en tentoon gesteld aan boord van de Karel Doorman.

Trondheim, uitvalsbasis voor Trident Juncture

11 november 2018 at 13:24

Trondheim. Ze noemen het een idylissche havenstad. Nou ja, idyllisch? Een van de grotere steden van Noorwegen, voornamelijk studenten, omringt door fjorden, bergen en meren. Uitvalsbasis voor Trident Juncture, de grote NATO oefening van het najaar van 2018.

In de eerste paar havenbezoekdagen aan Trondheim, vooral veel gewandeld door de stad. Een buitenlandse haven is toch altijd even kijken. Wat zit waar, wat zijn de goeie kroegen, waar is het lekkere eten, welke toeristische attracties mag ik echt niet missen? Na een paar mooie wandelingen en voorbereidingen, gingen we weer naar zee voor drie weken Trident Juncture.

Trident Juncture was de grote NATO oefening van het najaar van 2018. Een grote oefening, die ten doel had de kracht van NATO te laten zien. Vooral het verdedigen van NATO grondgebied, ten tijde van aanval (lees: artikel 5 operaties).

De Karel Doorman was onderdeel tijdens Trident Juncture onderdeel van de Amfibische taakgroep. Deze omvatte Johan de Witt en de FS Dixmude, een helicopter-carrier en amphibious assault carrier van de Franse marine.
De Karel Doorman had oa. voertuigen en personeel van het Korps Mariniers mee aan boord, die zij met LCVP’s en LCU’s van de Johan de Witt af heeft gezet op het strand.
Om al deze capaciteit te showen, is er nog een VIP-dag (tegenwoordig een Distinguished Visitors-Day geweest), met een mooi filmpje als gevolg!

V.l.n.r. Zr.Ms. Karel Doorman, FS Dixmude, Zr.ms. Johan de Witt en de Zr.Ms. De Ruyter

Voor de Karel Doorman was er tevens ook een andere rol, als Combat Supplier fungeren tijdens de ‘War At Sea-Exercise’. Oftewel, tijdens de oorlog moet er ook getankt worden: en wie doet dat beter dan ons eigen varende tankstation!
Helaas werd er niet veel getankt, maar gelukkig tot 5 schepen langszij gehad.

Na het BOZ-en werd er nog een amfibische operatie uitgevoerd. ’s Nachts was het niet druk, en dat gaf ons de gelegenheid naar het Noorderlicht te kijken

Ook vanuit Russische zijde was er interesse voor Trident Juncture: Er werd een Long-range Maritime Patrol aircraft gestuurd voor een reconaissance:

Tupolev, gezien vanaf de USS Mount Whitney, commandoplatform voor de U.S. Navy forces bij Trident Juncture
(from: https://www.france24.com/en/20181103-russia-turns-uninvited-major-nato-wargames)

Helaas eindigde de Trident Juncture oefening niet voor iedereen leuk. Op de terugweg naar Haakonsvern, Bergen, had de KNM Helge Ingstad een aanvaring met een koopvaarder, en liep daarna aan de grond in haar thuisfjorden.

KNM Helge Ingstad, daags na de aanvaring

Sindsdien is de Helge Ingstad gezonken, en wordt er een poging gedaan haar te bergen. Dit wordt bemoeilijkt omdat het gedeeltelijk op de zijkant van het fjord ligt, en er diverse wapens aan boord waren: NSM, ESSM, 76mm patronen.

Trondheim (2)
Na de oefening Trident Juncture hadden we nog een tweede maal Trondheim voor de boeg.
Op de eerste dag was er een rondleiding aan boord van de Doorman, oa. voor een Amerikaanse delegatie. Als tegenprestatie mochten wij aan boord van de Iwo Jima komen kijken. Deze helicopter/amfibische-carrier heeft o.a Sea Hawk helicopters, Ospreys, etc. mee, net als hovercraft amphibische vaartuigen en ruim 1400 mariniers.

Daarna is er aan boord nog een leuke Hawaii Party geweest in de longroom. Outfit compleet met kokosnoot bikini en slippers, en heerlijke cocktails van de HOD. Heerlijk feestje gehad! Om het weekend af te sluiten, nog heerlijk gewandeld langs de Noorse fjorden, om daarna af te reizen naar Nederland.

RCS-metingen en Dundee

20 oktober 2018 at 22:22

Drie weken na terugkomst van Schneller Adler gingen we alweer naar zee!

Allereerst werd begonnen met een week RCS en IR metingen. Deze metingen hebben als doel de radar cross sectie (RCS) en IR signatuur van het schip te bepalen.

Met deze signatuur is te bepalen wat de beste relatieve richting is om een zo klein mogelijke kans op detectie te krijgen, of bij een inkomende dreiging (raket of fighter) een zo klein mogelijke RCS te tonen, om detectie te verlagen, of de IR signatuur te verkleinen, om de kans te vergroten dat een eventuele raket het schip niet ziet.

Rondjes draaien, hard varen, langzaam varen. Coordinatie met de meetlieden op de wal, waar TNO samen met Defensie een meetinstallatie heeft ingericht. Spannend was het niet, interessant was het wel.

Na dit weekje bij Zandvoort voor de kust, zijn we vertrokken naar Schotland, voor een havenbezoek aan Dundee. Dundee, een plaatsje op zo’n 50 mijl (as the crow flies) ten noorden van Edinburgh, is een klein havenstadje dat veel offshore herbergt. Vroeger een vissersdorp, dat ook veel vrachtverkeer had, en door middel van een ferry zijn vrachtgoederen kreeg, heeft nu veel offshore in de haven (maar dat zit nog in een recessie), en een goede trein/auto verbinding met Edinburgh, dat een aantal collega’s ook heeft bezocht.

Een mooi havenbezoek van een paar dagen aan Dundee, met daarbij een paar wandelingen, museumbezoek (nieuwste en duurste museum van de UK), zijn we alweer vertrokken. Op naar Noorwegen!